Wat kan ik eten met een kurkdroge mond?

CIB-ts nr. 37 maart 2007 Rubriek Sjögren
Prof. dr. J.W.J. Bijlsma
Uit: Brochure nr. 9 Wetenswaardigheden m.b.t. voeding voor de Sjögrenpatiënt, uitgegeven door de Nationale Vereniging Sjögrenpatiënten, Ned.

In verscheidene landen werd onderzoek gedaan naar het verband tussen voeding en bindweefselziekten. Er is nog geen enkel bewijs gevonden dat voeding verantwoordelijk zou zijn voor het ontstaan of aanwakkeren van bindweefselziekten. CIB-patiënten moeten zich zoals iedereen gezond voeden.

Gezonde voeding is van groot belang voor de Sjögrenpatiënt. Drie factoren vragen onze aandacht. Pijnlijke slijmvliezen van mond en slokdarm maken het moeilijk bepaalde voedingsmiddelen te gebruiken. Algemene moeheid is een betreurenswaardig, maar een essentieel kenmerk van de ziekte. Voeding moet het lichaam voldoende energie bieden om de moeheid niet te verergeren. Mogelijk kunnen bepaalde klachten verlicht worden door een aangepast voedingspatroon en/of gebruik van vitaminepreparaten. Dit lukt echter slechts in beperkte mate.

Goede voeding

De dagelijkse voeding moet voldoende energie bevatten en een volwaardig pakket aan macro- (eiwitten, vetten en koolhydraten) en microvoedingsstoffen (vitaminen en mineralen) vertegenwoordigen.

Problemen bij de spijsvertering

Bij de spijsvertering kunnen zich bij Sjögrenpatiënten een aantal complicaties voordoen:

• in de mond
  droge mond t.g.v. een tekort aan speeksel (xerostomie);
• in het maag-darmkanaal
  • slikstoornissen (dysfagie)
  • dun, op een web gelijkend weefsel dat in de slokdarm tot passagestoornissen kan leiden (oesophagus web);
  • ontsteking van de maagwand en verschrompeling van het maagslijmvlies (atrofische gastritis);
  • ontsteking van de alvleesklier (pancreatitis).

Maag- en darmklachten kunnen, op medisch advies, bestreden worden met medicijnen.

Meestal voldoet een normaal afgewogen voedingspatroon wel aan de eisen van een goede voeding.

• de eetlust gedurende langere tijd zeer gering is zodat men steeds te weinig eet;
• de dagelijkse voeding toch verkeerd is samengesteld;
• de persoonlijke energiebehoefte is verhoogd zonder dat de voeding is aangepast.

Het lichaamsgewicht is daarbij een belangrijke graadmeter. Is men de laatste tijd wat afgevallen of te veel aangekomen, dan is dat een signaal dat de energieopname niet in balans is met het energieverbruik. Houd daarom het lichaamsgewicht regelmatig bij door bijv. maandelijks op de weegschaal te gaan staan.

Mogelijke oorzaken voor gewichtsafname door slechte eetlust

De eetlust kan verminderen omdat men pijn heeft in de mond, in de slokdarm of in de maag. Zelfs kan het zijn dat men niet meer in staat is om de dagelijkse voedingswaren te eten, zoals brood, fruit of een warme maaltijd, omdat het te pijnlijk is om te kauwen en te slikken. Bij mondproblemen zoals een droge mond, aanslag in de mond, kapotte lippen, bij een pijnlijke slokdarm of bij maagpijn, is het van belang de voeding aan te passen, zodat men wel kan blijven eten. Het lichaam blijft dan beter in conditie en men voelt zich minder moe en slap. Als men zelf geen oplossing vindt, dan kan in overleg met een diëtist het dagmenu worden aangepast aan de specifieke problemen.

• Zorg voor zacht voedsel. Bij broodmaaltijden kan het brood vervangen worden door pap, of zonder korst worden gegeten.
• Bij de warme maaltijd kan de staafmixer een goede dienst bewijzen. Vergeet niet wat vocht (kookvocht, bouillon, melk, sap of iets dergelijks) toe te voegen. Zo behouden de zorgvuldig gekookte en toebereide gerechten hun smaak.
• Als het voedsel zacht van samenstelling is, betekent het dat het voedsel ‘vochtig’ is. Vocht betekent extra volume in de maag waardoor men sneller een ‘vol gevoel’ zal hebben. Het is daarom beter de maaltijden te verdelen over minstens zes kleinere maaltijden, die men spreidt over de dag. Zo zal men toch de nodige energie en voedingsstoffen opnemen.
• Vermijd het gebruik van zure dranken en voedingsmiddelen. Bij kleine wondjes in de mond of bij kapotte lippen is aanraking met zuur zeer pijnlijk. Het zuigen op een citroenschijfje of zure snoepjes om de speekselproductie op te wekken, is dan niet aan te raden. S
• ommige patiënten verdragen geen scherpe kruiden. Ga na of dat ook bij u het geval is.

Vitaminen

In veel tijdschriften wordt aandacht gevraagd voor de gunstige werking van vitaminen bij een groot aantal ziekten. Sommige verhalen suggereren zelfs dat ernstige ziekten volledig door vitaminen kunnen worden genezen. Deze verhalen roepen terecht vragen op en het lijkt nuttig om wat nader in te gaan op de zin en onzin van vitaminen.

In het verleden kwam een tekort aan vitaminen vaak voor. Bekende voorbeelden uit vroegere eeuwen zijn scheurbuik t.g.v. een tekort aan vitamine C, nachtblindheid t.g.v. een vitamine A tekort. Tegenwoordig worden tekorten aan vitaminen veel minder vaak gezien. In de volgende situaties kan men ze nog wel eens aantreffen:

• bij het gebruik van een onvolwaardig dieet, een verkeerd samengestelde voeding;
• bij alcoholici;
• bij mensen die een ernstige maag-darmziekte hebben. Deze mensen nemen over het algemeen wel voldoende vitaminen tot zich, maar doordat de darm ziek is, worden de vitaminen in onvoldoende mate uit de voeding opgenomen;
• bij een verhoogde behoefte, bij jonge kinderen in de groei (vitamine D) of tijdens de zwangerschap;
• bij chronisch gebruik van bepaalde geneesmiddelen, zoals antibiotica, geneesmiddelen tegen epilepsie, …

Tekort aan vitaminen gaat gepaard met vaak moeilijk te interpreteren klachten zoals vermoeidheid, prikkelbaarheid, verminderde vitaliteit enz. Ook ieder gezond mens heeft wel eens perioden waarin hij/zij zich lusteloos voelt, zonder dat er sprake is van een ziekte of tekort. Bij iemand met de ziekte van Sjögren is vermoeidheid helaas een kenmerkend onderdeel van de aandoening. Daarom is het logisch dat men dan wel eens dacht dat die vermoeidheid veroorzaakt werd door een tekort aan vitaminen. Bij Sjögrenpatiënten die een normaal gezond voedingspatroon hebben, treden maar zeer zelden tekorten aan vitaminen op.

Nu het Sjögren-syndroom - gelukkig - beter bekend raakt, heeft de handel oog voor deze ziekte gekregen en er worden her en der pleidooien gehouden om iemand met die ziekte maar veel vitaminen te adviseren. Dat wordt vaak gedaan onder de mom van: ‘Baat het niet dan schaadt het niet’. In de praktijk is dat evenwel anders. Bij overdosering van vitaminen kan men ernstige medische problemen krijgen. Dat is vooral het geval bij vitaminen die niet in water oplosbaar zijn en die in het lichaam worden opgestapeld, zoals de vetoplosbare vitaminen A, D, E en K.

Bij het gebruik van vitaminen kan ook een ‘placebo-effect’ optreden. Hiermee wordt bedoeld dat het zeer goed mogelijk is dat men zich al beter voelt enkel en alleen als men zich intensief voor iets inzet, speciale medicijnen koopt en die ook dagelijks inneemt. De enige vorm van vitaminetekort die met de ziekte van Sjögren direct in verband staat, is een vitamine B12 tekort. Dit tekort kan optreden als er te weinig maagzuurproductie is bij een maag die te weinig zuur produceert (atrofie). Bij sommige Sjögrenpatiënten blijkt een dergelijke chronische maagatrofie op te treden. Vitamine B12 kan alleen per injectie worden toegediend (CIB-TS nr. 34).

Laat u niets wijsmaken door allerlei artikels die heel enthousiast zijn over bepaalde vitaminen bij de ziekte van Sjögren. De vermoeidheid komt van de ziekte zelf en niet van een vitaminetekort.

Terug naar Artikels