Communicatie

M.-L. Van Roosebeke
Naar de Nieuwsbrief van het VPP en Artsenkrant.

Al in het allereerste tijdschrift van onze Liga wordt gesproken over de rechten van de patiënt: “De dokter stelt vragen. En de patiënt dan? We gaan buiten met veel vragen en we durven ze niet stellen Waarom zouden we geen vragen stellen?
We moeten vooral duidelijke uitleg vragen. Woorden die we niet begrijpen, moet de dokter eenvoudig uitleggen. Voor de dokter is dit soms geen gemakkelijk karwei, voor ons echter een noodzaak.”

25 jaar later is er al een hele stap voorwaarts gezet met de Wet op de Patiëntenrechten (22.8.2002). Enquêtes en gesprekken gedurende de laatste 2 jaar bij patiënten, artsen en verpleegkundigen brengen nog altijd knelpunten aan het licht, o.a. een gebrekkige communicatie.

Zowel artsen als patiënten melden problemen met de communicatie. De oorzaken hiervan zijn velerlei en vaak complex. De fout kan bij de patiënt liggen, de dokter of de omstandigheden van zorgverlening.

Studies en ondervinding tonen aan dat patiënten stress ervaren tijdens een consultatie.
Sommige patiënten slaan helemaal dicht als ze een probleem moeten uitleggen of vinden de juiste woorden niet. Andere vergeten de helft van hetgeen ze wilden zeggen. Soms loopt de communicatie mank omdat de patiënt niet duidelijk zegt wat hij bedoelt. Dat gebeurt bij de zogenaamde ‘genante’ aandoeningen.
Ook uit schrik voor een eventuele slechte diagnose kan hij zijn probleem onjuist formuleren. Zo zegt hij: “Ik heb dikwijls erge hoofdpijn”, maar hij denkt aan een hersentumor. In plaats dat de arts hem doorverwijst voor een degelijk onderzoek wordt hij naar huis gestuurd met een pijnstillend middel.
Wie heel veel schrik heeft voor een slechte diagnose, kan zich helemaal afsluiten. Dan mag de dokter tot driemaal toe uitleg geven, de patiënt neemt het niet in zich op, ook al is er niets ernstig aan de hand.
CIB-patiënten bijv. durven de arts niet lastig vallen met allerlei problemen en ongemakken die ze ondervinden. Nochtans zijn het noodzakelijke gegevens om een diagnose te stellen.

Gebrekkige communicatie kan leiden tot het niet correct innemen van de voorgeschreven medicatie (slechte therapietrouw). Dat kan zowel gaan om het innemen van een te hoge dosis als een te lage. Patiënten nemen niet alles in zich op van wat de arts hen vertelt of ze vergeten het snel. Dat geldt in het bijzonder voor moeilijke zaken, zoals dieetwijzigingen, de overschakeling op nieuwe medicatie, het innameschema van verschillende geneesmiddelen per dag e.d.

De artsen van hun kant moeten te veel patiënten zien in een zeer korte tijd en er is nauwelijks tijd over om hun aanbeveling of hun voorschrift op een aangepaste manier te staven, dieper in te gaan op de mogelijke neveneffecten en de potentiële gevolgen. De arts moet de nodige tijd hebben om in een begrijpelijke taal de aard van de ziekte uit te leggen en om te verklaren waarom hij kiest voor die specifieke therapie, zelfs al vertoont de patiënt geen symptomen van die ziekte waarvoor de therapie dient. Hij moet de patiënt ook waarschuwen niet te stoppen met het innemen van de medicatie van zodra hij zich beter voelt.
Veel patiënten hebben er problemen mee dat de huisarts geen rekening houdt met hun financiële toestand en dat er te weinig gesproken wordt over de kostprijs van de geneesmiddelen. Datzelfde geldt voor het prijskaartje en de duur van de volledige behandeling: onderzoeken, een chirurgische ingreep … Ook de ziekenhuisfacturen moeten duidelijker zijn.

Volgens de wet op de patiëntenrechten moet de patiënt zijn toestemming geven vóór de arts met een behandeling mag starten. Die toestemming kan ofwel stilzwijgend ofwel uitdrukkelijk gebeuren. Veel patiënten zeggen dat ze te weinig informatie krijgen over mogelijke alternatieven voor een onderzoek of een behandeling en over de mogelijke gevolgen van een weigering of het intrekken van de toestemming.
Er zijn ook patiënten die aan hun huisarts geen verwijsbrief voor een specialist durven vragen. Dat is wel delicaat, maar het is ons recht.

Misschien kunnen we wat aan dat communicatieprobleem doen als we ons bezoek goed voorbereiden en vriendelijk, maar vasthoudend onze vragen stellen?

Terug naar Artikels